Home / Văn hóa thể thao / Cần bảo tồn và phát huy di sản múa Kỳ lằn

Cần bảo tồn và phát huy di sản múa Kỳ lằn

Múa Kỳ lằn là một phần không thể thiếu trong các lễ hội của dân tộc Tày, Nùng ở Cao Bằng như: hội “lồng tồng” (xuống đồng), mừng lúa mới… ẩn chứa nhiều giá trị nhăn văn, thẩm mỹ và tâm linh.

Múa Kỳ lằn tại Lễ hội chùa Sùng Phúc (Hạ Lang).

DI SẢN MÚA KỲ LẰN ĐỘC ĐÁO, GIÀU BẢN SẮC

Múa Kỳ lằn của đồng bào dân tộc Tày, Nùng là một loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống, chứa đựng nhiều thành tố như: âm nhạc, múa, võ thuật…, thể hiện một cách sinh động và hấp dẫn về nhân sinh quan, thế giới quan, tư tưởng, tình cảm và khát vọng của đồng bào Tày, Nùng. Nét đặc sắc trong nghệ thuật múa Kỳ lằn chính là sự ẩn chứa các giá trị nhân văn, thẩm mỹ và tâm linh.

Trong nếp sống hằng ngày, người Tày, Nùng bộc lộ tinh thần tương thân, tương trợ trong phạm vi làng và tuân thủ tục lệ của làng, tinh thần đoàn kết trong cộng đồng và với các cộng đồng dân tộc khác. Do sống ở vùng cao cách trở nên trong đời sống, đồng bào rất chú trọng đến yếu tố cộng đồng. Có thể nói, yếu tố cộng đồng đầy tính nhân văn, nhân bản ấy đã ăn sâu vào tâm thức của người Tày, Nùng để rồi dần hình thành phong tục, tập quán.

Nghệ nhân Ưu tú Thang Văn Thụ, thị trấn Quảng Uyên (Quảng Hòa) cho biết: Điều tạo nên ấn tượng khó quên cho người xem một cuộc múa Kỳ lằn bắt đầu từ những hồi trống, thanh la, não bạt.., từng nhịp đập của âm thanh tạo nên linh hồn và cốt cách của con vật mà chủ nhân biểu diễn muốn thể hiện. Đi đầu con khỉ láu táu do người đeo mặt nạ đi trước dẫn đường, hai bên có hai hàng võ sĩ hùng dũng hộ vệ.

Khi vào đến trung tâm hội, Kỳ lằn dừng lại trước ban thờ hay trước đền, chùa cúi chào. Tiếng trống, tiếng thanh la lúc hùng tráng, mạnh mẽ, lúc dồn dập, khi thì khoan thai, êm dịu, nhẹ nhàng, thay đổi căn cứ theo những điệu múa Kỳ lằn.

Những điệu múa của Kỳ lằn cũng thay đổi theo các lễ nghi như: Khi chào bàn thờ thần thì múa nhẹ nhàng, êm ái để tỏ lòng tôn kính; bái lễ các mâm cỗ bày tại hội thì múa thế con sư tử để cầu mùa màng tươi tốt và mang lại sự bình yên, may mắn cho gia chủ, cho bản làng, quê hương; đang múa khoan thai, ôn hòa nhưng khi đấu với Kỳ lằn khác thì các điệu múa mang nhiều sắc thái: lúc vờn, lúc chọi, lúc chồm lên mạnh mẽ… trông rất đẹp mắt.

Múa Kỳ lằn của người Tày, Nùng ở Cao Bằng cũng như các điệu múa dân gian khác của các dân tộc Việt Nam có giá trị lâu đời và được hình thành từ trong cuộc sống lao động, chiến đấu và trong sinh hoạt tín ngưỡng của từng tộc người, đó là sự kết tinh những giá trị văn hóa của dân tộc. Qua điệu múa Kỳ lằn cho ta thấy sự gắn bó đời sống lao động của con người với thiên nhiên đất trời, thần linh, thể hiện qua lễ cầu cho mùa màng tốt tươi.

Động tác dâng lễ vật lên trời có ý nghĩa linh thiêng, muốn dâng lên thần linh những vật phẩm biểu thị sự biết ơn đối với các thần, biết ơn trời đất. Đồng thời cũng cầu xin thần linh trên trời cho dân làng khỏe mạnh, không bị dịch bệnh, ốm đau, cầu cho mưa thuận, gió hòa, thóc lúa đầy kho, dân làng no đủ.

GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY

Phó trưởng Phòng Văn hóa – Thông tin huyện Trùng Khánh Lương Văn La cho biết: Thời gian qua, công tác bảo tồn điệu múa Kỳ lằn tại địa phương đã được nỗ lực thực hiện như: Thành lập 2 đội múa Kỳ lằn với 40 thành viên tại xã Tri Phương; duy trì các hoạt động tại địa phương có biểu diễn múa Kỳ lằn; tổ chức rèn luyện thường xuyên; truyền dạy cho thế hệ trẻ… Tuy nhiên những năm gần đây, việc giữ gìn và phát huy bản sắc điệu múa Kỳ lằn của người Tày, Nùng đang dần bị mai một.

Có nhiều nguyên nhân khiến điệu múa Kỳ lằn bị mai một như: Công tác nghiên cứu, sưu tầm về giá trị nghệ thuật múa Kỳ lằn chưa được quan tâm tương xứng với tầm quan trọng và giá trị đích thực của di sản văn hóa phi vật thể trong đời sống xã hội; công tác tuyên truyền, quảng bá giá trị nghệ thuật múa Kỳ lằn của địa phương mới chỉ dừng lại ở mức độ cấp xóm, xã, vùng, huyện; chưa có sự đầu tư xúc tiến quảng bá các giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch; các hình thức truyền dạy còn đơn điệu, chưa có quy mô nên chưa thực sự phát huy hết hiệu quả.

Người truyền dạy múa Kỳ lằn phần lớn là người cao tuổi dạy trên kinh nghiệm và sự tâm huyết, không có chuyên môn sư phạm nên công tác truyền đạt cũng gặp khó khăn. Đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý văn hóa hiểu biết về múa Kỳ lằn còn hạn chế. Thiết chế văn hóa của địa phương đầu tư chưa được thỏa đáng, còn thiếu về cơ sở vật chất, điều kiện để người dân bảo tồn và phát huy múa Kỳ lằn trong đời sống…

Điệu múa Kỳ lằn là “hồn cốt” tạo nên nét văn hóa truyền thống giàu bản sắc trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Tày, Nùng. Để bảo tồn và phát huy di sản múa Kỳ lằn độc đáo này,  ngành văn hóa cần nghiên cứu, khảo sát, đánh giá, thu thập thông tin, tư liệu về di sản múa Kỳ lằn một cách khoa học, đồng bộ, hệ thống; xây dựng nội dung, giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản múa Kỳ lằn bảo đảm phù hợp, hiệu quả; khuyến khích các nghệ nhân dành thời gian, tâm sức bảo tồn và truyền dạy cho thế hệ trẻ; tổ chức tuyên truyền, phổ biến để nhân dân hiểu được nội dung giá trị văn hóa, giá trị tư tưởng, thẩm mỹ của múa Kỳ lằn trong đời sống xã hội.

Nguồn: baocaobang.vn